O SEGREDO DO RABELO

O SEGREDO DO RABELO

Orixes míticas da freguesía de Cerdedo     

 

I ARÉN

 

         A aldea de Arén (Cerdedo-Terra de Montes) fundouse en idade castrexa á beira do río do mesmo nome –antiga denominación do río do Castro–. A citania do coto acolleu a tribo dos arencos, esforzados labregos que enxalzaban a auga como principio vital. Quizabes, hai máis de 2000 anos, a mesopotamia derregada polos ríos Castro, Seixo e Cervas, o que hoxe nomeamos Cerdedo, o val de Cerdedo –terra de cerdeiras–, fose daquela coñecido por Arén, chamadeiro prerromano respectado polos conqueredores latinos. Arén é topónimo relacionado coa auga en movemento, e por extensión co terreo beneficiado pola súa proximidade: río, veiga, valgada… A xínea arenca inzou de norte a sur o val dos ríos Castro e Seixo.

 

         O devir pacífico dos arencos foi alterado pola chegada á valiña da caste moura, adoradores de serpes. Cómpre determinar, atendendo ao recolleito na zona verbo da concomitancia de mouros e réptiles, se a peripecia da Idade dos Mouros pode ser glosada coma trasunto mítico do pobo saefe que no principiar do noso tempo e tras someter polas armas o pobo oestrimnio, fíxose dono do territorio noroeste. O referido episodio histórico foi fixado por Avieno na súa Ora marítima (escrita no séc. IV d. C. mais asumindo descricións das costas noroccidentais da península feitas no século VI a. C.). Lemos en Avieno: É tanta a extensión de Ophiusa/canto oíches que era a illa de Pélope/en terras dos gregos; esta primeiro chamouse Oestrymniam, habitando os Oestrymnios os seus lugares e campos;/logo moita serpe obrigou a fuxir os seus habitantes;/e deulle o seu nome á terra baleira. Os mouros irromperon no val, venceron os aldeáns en desigual contenda e obrigáronos a abandonar as súas herdades. A mouraxe habitou o sochán do castro, cavando fondas galerías co aquel de extraer a riqueza mineira da montaña. Co ouro e a prata arrincados do subsolo, os mouros, habelenciosos ourives, confeccionaron fermosas alfaias até acumular un tesouro de incalculábel valor. Os indíxenas arencos aceptaron con resignación a súa fada instalándose nas lombas do nacente, mais, andado o tempo e mercé a secreta mediación, aos montañeses foilles revelada a fórmula esconxuradora que os liberaría da presenza da mouramia. Velaquí o máxico recitado: Mouro, polo poder do teu ouro, fai ida de corvo. A derradeira representante da estirpe mouresca, cando vítima de desencantamento se viu na obriga de abandonar o lar arenco, pronunciou aquilo de: Aí vos quedades, castriño de Arén que tres minas ten: unha de ouro, outra de prata e outra de lume de alcatrén que é a que gharda as outras tamén, certificando deste xeito a riqueza acochada nas entrañas do outeiro.

 

         O acceso ás galerías castrexas interrómpeo un penedo, a Laxa do Castro, onde os mouros deixaron inscrito un estraño signo que, ou ben responde ao dito pola moura na súa sentenciosa despedida, ou ben é mapa que guiaría o pescudador de riquezas no labirinto soterrado. Moitos foron os que ansiaron internarse na canfurna, mesmo houbo quen decidiu violentar o rochedo, desesperado por non achar xeito de ultrapasar a soleira, de aí que presente signos de crebantamento, infrutuosos, xa que a pena é indestrutíbel.

 

A aldea de Arén padeceu xacando o acoso dunha monstruosa cóbrega, horrífico dragón de sete cabezas. Os aldeáns demandaron a intervención dos adaís da nova fe e o Arcanxo San Miguel acudiu lixeiro no auxilio. O anxo guerreiro venceu o arrepiante ser e pechouno tras cadeado de sete chaves nun alxube baixo terra. San Miguel esparexeu as chaves co aquel de garantir a reclusión perdurábel da besta. Unha delas foi pendurada da carranca dun can, nomeado Turco, cuxa lonxevidade e afouteza foron prodixiosas. Os arencos, arredor do século XII, en agradecemento, construíron encol do alxube a capela na honra do santo liberador. A capela de Arén refaríase no século XVII por mandado de Antón de Arén, tío de Pedro de Arén, egrexio canteiro, artífice da construción da torre da catedral de Ourense. No interior do templo pódese observar a imaxe do Arcanxo sometendo so os seus pés a un demo desafiante, cornudo e de forte ollada. Ao seu carón e recado a Virxe do Libramento pousa reconfortada.

 

         A parede leste da capela loce dúas cruces, quizais templarias. A parede norte, un calvario, e á esquerda deste, un minguante. A media lúa puidera ser críptica representación, simboloxía sinóptica de Lucifer “o deus da luz”, tamén denominado Baphomet, controvertida divindade diabólica a quen os templarios rendían culto en segredo. É dende logo rechamante que unha das etimoloxías que barallan os estudosos para Baphomet achegue o significado de “Aquel que abre a porta”. É a enxeñaría templaria artífice da fábrica do templo de Arén? Cobizaron ou custodiaron os templarios o tesouro dos mouros?… O camiño de Santiago discorre preto do lugar de Arén. A ponte de Parada, sobre o río Lérez, conduce o peregrino cara á Compostela. Nada novo se engade cando afirmamos que a Orde dos Cabaleiros do Temple, fundada en 1118 co obxectivo de protexer os peregrinos, adoitaba fincar o seu pendón á beira dos camiños que levaban a Santiago.

 

Os arencos rezan con devoción a San Miguel, mais entenden como necesaria a representación do seu contrario para perpetuar o equilibrio das forzas cósmicas. Cando nunha das miñas visitas ao lugar cualifiquei o demo de terrorífico, unha aldeá arenca, ao tempo que acariñaba os pés do maligno, corrixiume dicindo: este petelo non lle fai mal a ninguén.

         A comezos do século XIX, a avanzada francesa foi detida en Arén grazas á fereza do sobredito can Turco e grazas así mesmo á efectiva intervención de San Miguel ao que os aldeáns amezaron con chimpar lomba abaixo senón actuaba con contundencia fronte ao inimigo. Os gavachos tencionaban cruzar o río do Castro á altura dos Carrascos, mais a Pilara, labrega arenca que alindaba as touras na ribeira, acirrou o seu can de palleiro. O Turco regañou o dente, ladrou rexo e o alarde foi abondo para acadar a retirada do invasor.

 

         Na década dos setenta do século XX, Xosé da Reloxa, veciño de Barro, coidaba o gando nun pradelo ao pé da estradiña de Arén cando viu achegarse un refolguexante coche negro. No interior do impoñente “haigha” viaxaban tres homes, traxeados a xogo co vehículo. Os estraños visitantes preguntáronlle pola localización do castro. Xosé indicoulles amablemente que a aterrada citania estaba diante deles, a unha carreiriña de can. Os homes de negro fonearon nas leiras castrexas aínda un bo anaco. Á volta non dubidaron en parar diante do noso labrego para se despediren. Xosé preguntoulles se tiraran proveito da visita, e eles, amosando unha saca ateigada de coios e outros obxectos dixeron: connosco levamos aquilo que buscar viñamos.

 

         Os veciños de Arén din que nas leiras chamadas Castros, boas pataqueiras, escóitanse ruídos estraños, e que non é raro, durante os labores de labra, sentir como, baixo o chan, as pedras rolan a tombos precipitándose cara ao insondábel. Moitas son as lápidas que ten levantado o arado. Os arencos din que o templo de Arén foi sé parroquial e que á súa roda estendíase un camposanto.

 

II  CAVENCA

 

         Os caviancos construiron e habitaron o Castro Seghón e dende o seu asentamento orixinal poboaron de sur a norte o val do río das Cervas e o val do río do Seixo. A aldea de Cavenca –vaganta, cavorco– foi fundada pola tribo dos caviancos ao pé da Verea Vella, vieiro antiquísimo. As lendas vencelladas co ouro somerxido no pozo Sangoento do río do Seixo, e co tesouro soterrado ao pé do outeiro do Cuarto de Aseo, no monte de Cavenca, dan testemuño da Idade dos Mouros e da súa angueira. O Cuarto de Aseo resolvía, segundo os labregos, a hixiene íntima da mouramia. A auga do regueiro que discorre por entre as fírgoas da peneda posúe calidades salutíferas e esconxuradoras. A fórmula Coa auga do cu lavémos a cara para que Deus nos libre dunha mala fada, recollida na aldea, e coa que se ensalma o lavatorio, confirma esta antiga práctica.

 

Os caviancos viviron dende o alborexar da súa historia atormentados pola presenza dunhas criaturas de xorne diabólico, quizais diabos burleiros, causantes dos mil e un atrancos padecidos polos viaxeiros de a pé. Quizais sexa esta a razón pola que os indíxenas rendían culto a Rapenlo, lar vial, divindade dos camiños, a quen dedicaron unha ara votiva. O culto a Rapenlo escenificábase, así mesmo, con ablucións rituais realizadas nunha pía de pedra de gran, da cal se conserva un fragmento, arrecunchado ao pé dun valo no rueiro de Cavenca. Segundo o pobo, a capela de Cavenca data do século VII. Descoñécese cal foi a advocación primeira mais abofé que veu substituir o culto pagán ao deus Rapenlo. A ara foi reutilizada como material de construción na edificación do templo. Conforme testemuños de creto, a ara é hoxe tranqueiro ou mocheta da xanela da parede leste. O cunco ritual foi, tamén segundo o pobo, empregado como pía bautismal do templo cristián.

 

Xa nó século XVI, unha póla dos Gosende das Raposeiras, fidalgos rurais ascendentes de Rosalía de Castro, aveciñou en Cavenca e favoreceu a reconstrución da capela, que anexaron ao pazo familiar, supeditándoa á protección de San Salvador. En recompensa, o santo cativou os diabos, aínda rebuldeiros, nunha campaíña de man, obra de Xoán o Sineiro, hoxe custodiada en fogar cavianco. O Divino Salvador, é dicir Xesús Cristo, foi quen de pór couto á ameaza infernal. Conforme os aldeáns, o templo de Cavenca foi cabeza de parroquia e ao seu arredor dispúñase un cemiterio. A capela reconstruíuse no século XVIII grazas ao enxeño do canteiro Xoán de Arén, como se le na inscrición da parede de levante.

 

O camiño que dende a aldea de Cavenca baixa á ponte dos Portamuíños, vao do río do Seixo, denomínase camiño do Rapenlo, e foi, dende que a xente acorda, marco elixido pola Pantalla, ou Santa Compaña para celebrar as súas procesións nocturnais. No cabo do camiño, preto do pozo Fumeghas, áchanse as Veighas das Almas. Río abaixo, no terrón de Meilide, moe o muíño das Raposeiras que loce na porta tres riscos de Salomón e agacha baixo tella a chave do cerrollo por se urxe acubillo.

 

III     CERDEDO

 

         Os querquenos, aborixes cerdedenses, segundo afirmara Rodríguez Fraíz, cronista da Terra de Montes, fortificaron o coto de Castrodiz, localizado na veciña freguesía de Castro, picouto loado polo vate Otero Espasandín, e proliferaron na feracidade do val do río Lérez. Foron daquela os querquenos fundadores da aldea de Cerdedo. Os querquenos rendéronlles culto ás árbores. A feliz existencia dos indíxenas viuse interrompida polo advento da lexión moura. Os vasalos da raíña Dona Ghurina ocuparon as lombas montesías de Cerdedo –alí onde o pobo chama Cerrada das Mámoas e Regheira da Piña–, construíron unha colosal fortificación, a Torre dos Mouros, e ao abeiro dos seus muros triparon as entrañas da montaña na procura do seu áureo miolo. A sona de licenciosos alertou o Apóstolo Santiago que acudiu ao lugar a lombos do seu branco cabalo. Os couces da cabalgadura deixaron sinal indelébel nas laxas da Fragha das Ferraduras e derrubaron a fortaleza, precipitando os cachotes ao leito do río. O rexo brazo armado afuxentou a mouramia, mais os privados de Dona Ghurina agacharon o máis da súa moita riqueza no pozo do Pegho, piago do Lérez, pensando recobrala. De la Riega deixou escrito no seu libro O río Lérez que preto da fondura do Pegho, ao agocho da matogueira, áchase unha laxa de grandes dimensións na que os mouros labraron a epopea da súa estirpe.  

 

         Noutrora, a aldea de Cerdedo padeceu o acoso dunha serpe colosal. Os veciños demandaron axuda de San Xoán, o primeiro na xerarquía dos santos, a pre cos anxos. O Bautista enfrontouse á besta e valéndose duns fachóns conseguiu sometela e encadeala nunha cova do monte de Cerdedo, coñecida dende aquelas polo Embigho do Becho. As cacharelas de San Xoán que alumean na noite do 24 de xuño ben poden ser lembranza da fazañosa xeira do patrón de Cerdedo. Por volta do século XII, os veciños agradecidos construíron na honra do santo, e no lugar que antes ocupaba un lupanar, unha capela. O templo foi reconstruído nos séculos XVI e XVIII até acadar a fasquía actual.           

 

IV     O RABELO

 

         Veciño da aldea de Cavenca (Cerdedo), o Rabelo, personaxe que viviu dacabalo dos séculos XIX e XX, herdou a arcana sabenza da libresca maldita. Os textos prohibidos e a inveterada tradición oral puxérono tras a pista dos tesouros gardados, pola mouresca, aló no abrente das cronoloxías, xa nas entrañas do monte de Cavenca, xa nas soterradas galerías do castro de Arén, xa no esgrevio da Torre dos Mouros.

 

         O Rabelo, home langrán, rosmón e misántropo –can rabelo, pra fodelo–, convulsivo consumidor de rapé, foi lector devoto do libro de San Cibrán ou “Ciprianillo”. Guiado polo arcano grimorio cribou as lombas montesas sen acougo, fixo súa a alucinada trafega do coevo Xan de Deza, labrego metido a buscador de tesouros, evocado polo implacábel Curros Enríquez no seu cénit poético Aires da miña terra:

 

Cóntame Xan, que che pasa

para, despois de haber mercado

casa e hortas,

vender hortas, vender casa

i andar hoxe atravesado

polas portas.

 

Hai quen di que non sei cando,

non sei quen falouche á orella

–¡cousa estrana!–

dun libro de contrabando,

escrito na fala vella

castellana.

Entre as follas revesgadas

dese libro, danse señas

de tesouros

e riquezas enterradas

pé dos ríos e das brañas

polos mouros.

 

Quen as busque, tras de lelo,

moedas topa conservadas

dos reis de antes,

pentes de ouro pró cabelo,

i arcas fondas, cuguladas

de diamante

O Rabelo coñecía da existencia do tesouro do castro de Arén, do ouro agachado no monte de Cavenca, e das riquezas somerxidas no pozo do Pegho. Da noite para a mañá, no alargho de Muradás, ao pé do outeiro do Cuarto de Aseo, no recanto sinalado polo sol en datas axustadas, os veciños de Cavenca descubriron unha galería de case 60 m de fondo. Da noite para a mañá, os veciños de Arén constataron como a Laxa do Castro se desprazara unha cuarta do seu asento. Da noite para a mañá, os veciños de Cerdedo descubriron na Cerrada das Mámoas signos de cava e pescuda.

Só o Rabelo soubo da contía do achádego, só el, do seu postoiro. Se deixou razón manuscrita do levado ou do por levar, téimese na pescuda e vólvase o prezado documento á luz. Entrementres, admitamos que o misterio envolveu a súa existencia e que o seu segredo inviolado foi mortalla na súa viaxe cara ao alén mundo. Se falasen as pedras.

 

*     *     *     *    Por Calros Solla

QUANDO O POVO FALA

Quando o povo fala

o senhor abade tem medo

 

Quando o povo fala

o senhor alcalde tem medo

 

Quando o povo fala

o médico geral

e o especialista

tenhem medo

 

Quando o povo fala

o antropólogo que muito sabe do povo

tem medo

 

Quando o povo fala

os ideólogos da direita

do centro

e da esquerda nacionalista

tenhem medo

 

Quando o povo fala

os que escrevemos poemas que falam do povo

caghamos polas calças abaixo

 

porque quando por fim o povo abre a boca

som os cans e os funqueiros e as pedras dos muros

os melhores camaradas.

 

                                                                                  

   Joseph Ghanime

 

NOVA FORNADA

Benvidos compañeiros a un novo número de Fol de Veleno.

Cómpre comezar dándolle-las grazas a tódolos amigos que veñen colaborando na edición deste modesto fanzine.

Vellos e novos camaradas que contribuíndo coas súas ideas, ilusións e traballo fan posible esta aventura.

 

Tamén queremos da-las grazas a tódolos nosos amigos lectores pola calorosa acollida  que tivo o primeiro número do Fol de Veleno.

Grazas polo voso apoio, a vosa receptividade e o voso  interese,  sen os cales non tería sentido este boletín.

 

Así que aquí estamos, ó pe do canón de pau. E volvemos atacar con novas seccións, novas ideas, novos colaboradores e folgos renovados para continuar con este proxecto divulga-rebulsivo.

 

Neste segundo número daremos a coñecer novos e vellos artistas, vellas e novas historias, antigos saberes e tradicións, misteriosos e fermosos lugares que explorar. Volveremos berrar máis forte, se cabe, a nosa rabia contida fronte a tanta barbarie, ignorancia e estupidez. Volveremos encher ese fol de veleno que todos levamos dentro. Pero tamén  volveremos cantar, volveremos bailar  e volveremos sorrir coas cousas que fan que esta terra e este pobo sexan o que son, para ben ou para mal, nin mellor nin tampouco peor. Só diferente, único e irrepetible, como ese bo viño feito das mellores uvas que repousando en nobre bocoi de carballo agarda dende anos a que tirémo-la zapa e bebamos del, do seu néctar, do seu saber, da nosa esencia. Iso,  ou deixalo perder, avinagrar e apodrecer ata que tan só fique o barril corroído, vello e baleiro no fondo da adega  escura e esquecida da nosa ignorancia, irresponsabilidade e suicidio colectivo como pobo. Suicidio, como fixeron os derradeiros galaicos no Medulio. A diferenza é que eles loitaron ata o final e nós… aínda esta por  ver. E aí está o quiz da cuestión amigos. Xusto aí.

 

En fin,  como dicían os gaiteiros de Soutelo, Terra a nosa!!

 

Aburiño compañeiros.                                                

 Sr. Pereira

CARRIL BICI? EN PONTEVEDRA NON.

É unha pena que Pontevedra estea a perde-la posibilidade de se converter na cidade pioneira en Galicia no uso da bicicleta, que tamén é indicador de calidade de vida e aposta pola sostibilidade. Non chego a entender como despois de realiza-lo grande investimento que supón o logro da peonilización da cidade non se tiveron as miras de futuro e a sensibilidade ecolóxica necesaria para dotar a Pontevedra dun carril bici en tódalas rúas transformadas e a súa extensión cara ó exterior da vila para facilita-lo acceso en bicicleta das xentes das parroquias, que tamén existe e votan.  Temos unha capital sen apenas costas e cun tamaño idóneo para percorrela en bicicleta. Cun gran número de centros de ensino ós que a nosa mocidade podería desprazarse en bicicleta, ó igual que fan na maioría das cidades civilizadas do norte de Europa, e ademais temos un grave problema de tráfico que cómpre solucionar.

 

A bicicleta é unha boa alternativa.  Só hai que pó-los medios necesarios para que moverse nela non supoña un deporte de alto risco,  facilitar lugares seguros onde aparcalas e facer unha campaña de concienciación cidadá para fomenta-lo uso do medio de transporte máis económico, silencioso, saudable e limpo que existe.

 

 Agora, unha vez feito o gasto danse de conta,  e queren fomenta-lo seu uso pondo 100 bicis a disposición da cidadanía e dos turistas para que percorran a nosa cidade. Espero que poñan tamén 100 médicos máis no ambulatorio para atende-las múltiples feridas dos accidentados kamikazes que se atrevan a lanzarse en bicicleta no caos circulatorio de Pontevedra. Iso se atopan unha das 100 bicicletas, porque por descraza carecemos da cultura cívica de Suíza,  e se algo abunda nestes lares son os amigos do alleo. A isto chámaselle empeza-la casa polo tellado, pó-lo carro diante dos bois ou simplemente tomarnos por parvos.

 

Se noutras vilas europeas e mesmo de España, véxase o exemplo de San Sebastián,  existe carril bici porque aquí non. Quizais é unha simple cuestión de educación…e cultura.

REFUXIOS PARA NON ESQUECER

Ás veces é bo lembra-la importancia que ten para un pobo que aspire a un futuro mellor o manter viva a súa memoria histórica. Este ano cúmprense 70 anos da Guerra civil española, coas tráxicas consecuencias que esta contenda tivo para o noso país e as nosas xentes.  Por iso é importante conservar e dar a coñece-los poucos vestixios ou restos que aínda perduran desta  guerra.

 

É imprescindible a urxente restauración, conservación  e protección dos dous carteis indicativos de “REFUGIO PARA ATAQUES AEREOS” que aínda se poden atopar na nosa cidade, en concreto na rúa Andrés Mellado e na rúa Xeneral Martitegui. É de suma importancia que a xente nova saiba que no ano 36 houbo neste país un levantamento militar contra a constitucionalidade vixente que causou unha guerra cruel na que a xente se matou entre irmás. É vital que a xente saiba que igual que ocorreu  na Ex – Iugoslavia, igual que ocorre hoxe  en Iraque e en tantos sitios e guerras que agora podemos ver en directo todolos días pola TV á hora de comer, aquí na nosa cidade a xente matouse entre ela ,  foi asasinada ou represaliada e moitos dos nosos pais ou avos tiveron que refuxiarse aterrorizados polo horror da guerra e o son das bombas nun deses refuxios polos que agora pasamos sen sabe-lo que foron, para que foron e o que significaron  eses lugares anónimos na vida e na historia deste país.

 

MELLOR FICO NA CASA

Ás veces é mellor ficar na casa, e se pode ser sen acender a TV, nin a radio e por suposto nada de ler xornais. Sobre todo se un aspira a ser feliz. Por algo se di que a ignorancia fai a felicidade.  O malo é que ás veces neste país da néboa e da choiva sae un bo día e un, irresponsable, séntese con ganas de dar un paseo. E aí é onde comeza o problema ou “tour-tura”.

 

O outro domingo, día fresco pero soleado, fun dar un paseo polo Lago de Castiñeiras, lugar de lecer de sobra coñecido como para que as Administracións, Concellos, Deputación ou demais familia lle presten o coidado requirido.

 

O caso é que me decidín por visita-la última mámoa descuberta e escavada non hai moito. A idea era sacarlle unhas fotos antes de que lle pase unha estrada ou pista por riba, e gozar dun monumento funerario de máis de 5000 anos de antigüidade, que se di axiña, e que polas súas dimensión e estado de conservación é un dos máis impresionantes que temos na nosa provincia.

 

O dolmen, como é habitual neste país de suicidas culturais e paletos da modernidade, non ten ningún tipo de panel informativo ou explicativo da súa orixe, utilidade e importancia histórica. Tampouco ten ningún tipo de protección (será para achega-la cultura ó pobo e de paso ós vándalos e terroristas do patrimonio que tan ben medran nesta terra). Dende logo, ningún sinal indica a existencia de tan importante monumento, e para facilitar aínda máis o seu coñecemento atópase cheo de xestas e todo apunta a que oposita ó total abandono, como ten que ser. 

 

Un pouco máis adiante, ó carón dun camiño que vai cara á entrada do lago, atópase outro dolmen. Este si aparecía mencionado nun folleto turístico editado hai tempo, pero nin iso lle serviu para gozar dunha especial atención e conservación. Hoxe podemos gozar de catro pedras medio caídas, cubertas polos toxos e maleza e reutilizado como colector de lixo para que algúns domingueiros irresponsables e analfabetos deixen alí os restos das súas merendas… así rebenten por porcos, con perdón do santo cocho.

 

Pero iso non é todo, para que vexan o especial coidado que se lle presta a un dos complexos megalíticos máis interesantes do noso contorno e poidan seguir gozando do noso patrimonio histórico-artístico, recoméndolles que baixen pola estrada que vai cara a Domaio, e a un par de quilómetros de Castiñeiras á man esquerda, fronte ó cruzamento que vai ó picadeiro, poden atopa-los restos doutro dolmen cada vez máis degradado e profanado.

 

Se miran dentro, poderán ver outro exemplo de colector megalítico de lixo. Imaxinan vostedes utiliza-lo sarcófago do Apóstolo como colector de lixo ou WC campestre, ou ir merendar á Catedral de Santiago e deixa-lo lixo tirado nun curruncho. Sería impensable. Pero neste país unha persoa non pode entrar en determinados monumentos cristiáns en pantalón curto pero si pode cagar dentro doutros monumentos, ou non se pode por unha pancarta nun edificio do século pasado pero si se pode por unha torreta ou unha estrada enriba dun de 5.000 anos. É que ata no patrimonio hai clases.

 

Pero se despois deste interesante paseo cultural, e de non poder atopar ningún dos gravados rupestres que hai ciscados, quen sabe onde, polas inmediación de Castiñeiras, se aínda así segue con ganas de coñece-lo noso patrimonio, convídoos a facer unha parada no monte das Croas, en Salcedo, baixando de Castiñeiras cara a Pontevedra.

 

Aparquen o coche ó carón do cruceiro sen cruz e suban polo camiño da dereita ata o alto do monte. Gocen, se a atopan, dun posible miliario ou pedra fita de 2 m tirada no chan entre as xestas, gocen dun castro semi escavado, e da esterqueira e recheos de terra que a modo de miradoiro nos permiten gozar da vista dalgún dos moitos muíños abandonados e en ruínas  que entre a maleza e o lixo existen ó carón do río cloaca no curto treito que vai dende a ponte do Batán ata a pequena fervenza que existía antes da trincheira e a canalización do río por baixo da autoestrada. Da ponte do Batán cara a arriba aínda hai máis muíños, que forman un complexo etnográfico digno de conservar e coñecer, aínda que só sexa polo simbolismo e a importancia que tiveron os muíños como lugares de creación e divulgación da nosa cultura musical na nosa historia. 

 

Como poden ver, todo un mundo de posibilidades para coñecer e gozar coa nosa historia, cultura e patrimonio en apenas 5 km.

 

O triste deste asunto é que non se trata dun caso illado nas parroquias de Salcedo ou Figueirido, senón que este abandono, esta deterioación, todo este terrorismo patrimonial e  esta desidia institucional é algo común a todo o territorio de Galiza e ,como unha praga bíblica ou como un xenocidio cultural, espállase por todo o país ata que esmoreza todo ese patrimonio, tanxible e intanxible.

 

Por iso penso que a pena é que todo este tesouro cultural non estea na Franza ou na Alemaña. Así poderiamos pagar unha entrada para velos, visitar un museo sobre a cultura megalítica e castrexa, ou sobre o vello oficio de muiñeiro; poderiamos mercar unha camiseta de 10 € co debuxo dun rodicio e que puxese “Die muiños von München” e facernos fotos diante destes monumentos, con cara de interesante e roupa de Coronel Tapiocca para despois amosárllelas ós nosos amigos á volta das vacacións mentres lles contabamos o incrible do visto.      

 

É que definitivamente, é unha pena que todo ese tesouro cultural se atope nun país ó que chaman Galiza. 

 

O MISTERIO DOS XIGANTES DE VENTO

Nos últimos anos veñen sendo múltiples os casos de avistamentos, e mesmo encontros, cuns enormes seres brancos, sen pernas e con tres brazos xiratorios que, cando un menos o espera, aparéncense impunemente nos nosos montes, ruxindo, zumbando e movendo os brazos ó vento. Seres, que, como unha interminable estadea, provocan o pavor e o medo a canta persoa de ben se topa con eles. Xeralmente as aparicións teñen lugar no monte, especialmente en lugares de grande intererese paisaxístico, natural, histórico ou etnográfico-cultural. O que denota un certo indicio de intelixencia e bo gusto no seu comportamento.

 

Se ben hai constancia deste tipo de fenómeno noutros países, e mesmo cun resultado positivo e beneficioso para as comunidades que sofren a súa aparición, no caso de Galicia as aparicións documentadas até agora amosan por parte destes  xigantes que nos están a invadir case sempre un comportamento negativo e destrutivo cara á poboación autóctona.    

 

Os máis prestixiosos e recentes estudos ufolóxicos póñennos sobre aviso ante a sospeita da posible existencia dunha oculta colaboración entre algunhas empresas, políticos ou individuos con posición de poder na sociedade galega e estes seres eólicos. De non existir esta posible trama colaboracionista non sería posible que en tan pouco tempo se puidese establecer na nosa terra a  grande comunidade destes seres estraños que agora habitan entre nós.    Por último, subliñar que non se trata dun fenómeno novo e as mencións literarias a estes misteriosos seres veñen de lonxe. Así, no Quixote de Cervantes xa se menciona un enfrontamento do entrañable figalgo co que semellan ser uns seres de parecidas características ós xa mencionados.

 

Cómpre, xa que logo, estar alerta a esta crecente invasión e evitar que máis vilas e paraxes do noso país sexan abducidas por estas enormes criaturas do vento namentres non se demostre que veñen en son de paz e que as súas intencións  son boas e beneficiosas para a humanidade galega.

 

Datos subministrados polo RECORDA

(Rede de estudos de cousas raras de aquí)

 

ASOCIACIÓN XUVENIL A LANDRA

Comezou a súa andadura no verán de 2001, cando recén construída a casa da cultura de Marcón se lle quixo dar un bo fin. O  promotor da idea foi Xosé Cuñarro, presidente da comunidade de montes, quen un bo día reuniu uns trinta mozos para levar adiante tal proxecto.

 

Dende aquela a Asociación Xuvenil A Landra tentou ampliar as actividades culturais e de lecer de todos os nos@s veciñ@s.

 

Houbo diversos cursos na casa: aeróbic, bailes de salón, manualidades e corte e confección, bailes latinos, gaita e pandeireta…Tamén A Landra organizou  excursións que  tiveron moito éxito como a de Santo Andrés de Teixido, Allariz, Canón do Sil, Santa Tegra, Asturias….e un sinfín de recantos cheos de encanto e beleza.

                  

Dende A Landra intentamos achegarlles ós nosos rapaces e á xente nova as nosas tradicións, e recuperamos o maio. Ó principio foi idea da Landra e agora participan os pais e nais da  APA do colexio de Marcón. Participamos cos nenos na Ferreiría e en Combarro. Para nós é un orgullo retomar unha tradición tan antiga, que une  cativos, mozo e maiores. E ás veces, ademais da rosca, gañamos un premio, como o ano pasado; que acadamos o 2º premio ás coplas.

 

No 2004 e no 2005 fixemos un serán a proposta do grupo de gaiteiros “Os Chichisos”, que nos deron  a idea, contáronnos como se facía, e conseguiron as pandereteiras e gaiteiros que viñeron  actuar. Inda que ós maiores de Marcón lles custou implicarse e poñerse a bailar e tocar, foi unha experiencia inesquecible.

 

Grazas á colaboración do Concello de Pontevedra e da Comunidade de Montes que nos subvencionou, empezamos, xa hai 3 anos, cun ciclo de teatro. Esta actividade, o III ciclo de teatro, que facemos a principios de ano, entre Reis e Entroido, todos os domingos, ten gran aceptación e cada día sorpréndenos máis a alta participación xa que hai domingos que non temos cadeiras para toda a xente que vén  ver as obras.

 

O que nos gustaría como directiva é que cada ano se incorporase xente emprendedora, membros novos de cada lugar da parroquia, para seguirmos con aire renovado, novas actividades e novas ideas, para que os nosos veciños non teñan que saír da parroquia para pasalo ben.

 

 

UNIDADES DE SUPERFICIE

Dende moi antigo e coma en tódalas sociedades, as nosas xentes empregaron e seguen a empregar moitas unidades para medi-las distintas magnitudes. Deste xeito foise desenvolvendo o noso propio sistema tradicional de medida. Estas variacións locais e impresicións destes sistemas, unido á implantación en Europa do uso do Sistema Métrico Decimal, está a orixina-lo desuso de moitas destas unidades. Neste apartado iremos facendo unha pequena exposición das unidades de medida tradicionáis máis utilizadas na Galiza.

 

UNIDADES DE SUPERFICIE:

 

Vara:          Equivalía a 2 metros cadrados.

 

Cuartillo: Era a vintecatroava parte do ferrado. A equivalencia co sistema métrico é variable, posto que era un divisor do ferrado, que é unha medida distinta en cada zona, parroquia ou concello.         Existe unha medida de capacidade co mesmo nome.

 

Ferrado: Usada fundamentalmente na agricultura. Varía moito segundo as diferentes zonas do país. Como medida de superficie anda ó redor dos 500 metros cadrados. Como exemplos destas variación podemos mencionar que en salcedo equivale a uns 625 m^2,   , en Poio a 629 m2, en Forcarei a 500 m2, en Cangas 472 m2, en Carballedo 629 m2, en Marín entre 472 e 504 m2 segundo as zonas e na Lama a 217 m2. Tamén existe unha medida de capacidade co mesmo nome.

 

Conca: Usada fundamentalmente nas Rías Baixas. Equivale aproximademante a uns 52 m². Un ferrado equivalería a unhas 12 concas.

 

Fanega: Emprégase para medir grandes extensións de terreo. Equivale a     2.103 m².     Na “HIstoria de Galicia” cítase unha fanega formada por 12 copelos (usada en terras de regadío). As fanegas agrupábanse de 24 en 24, e cada grupo recibe un día de auga.

 

Copelo: Utilizábase na provincia de Ourense. Equivale a 21 m^2.        

 

O CAN DE PALLEIRO

O Can de Palleiro forma parte da cultura de Galicia.

 

Os propietarios destes cans salientan as súas características de intelixencia e a súa rápida comprensión intuitiva das situacións do acontecer diario, sen pararse a pensar ou observa-lo aspecto exterior do can, preocupándose só de sacarlles fillos ós exemplares máis listos, “algúns deles máis que moitas persoas”, seleccionándoos polas súas calidades psíquicas máis que por outra cousa. Por todo isto podemos dicir que é un can noso, porque de palleiro hainos en tódolos sitios.

 

A pesar da introdución de razas foráneas que se mestizaron cos cans do noso país, aínda aparece, a día de hoxe e por toda a nosa xeografía, un tipo de can que tanto vai coas vacas como coida da casa, que a xente chama de palleiro e que responde ás seguintes características:

 

Can de tronco indoeuropeo, o seu agriotipo foi o principal antepasado dos cans de campesiño do Centro Europa, que acompañou os pobos precélticos atlánticos, centroeuropeos e nórdicos nas sucesivas ondas de invasións que poboaron a vertente atlántica noroccidental da Península Ibérica.

 

Can pastor e tamén de garda. Gardián de proverbial intelixencia, presenta un carácter forte e reservado cos estraños. Cabe destaca-la estabilidade psíquica e equilibrada deste animal, propio dun can pastor.

 

Para saber máis:

Ø     -Club de Raza Can de Palleiro

Cabanas Salcedo s/n – 36143 Pontevedra

Tfno.: 986860890

Ø     -Orde do 26 de abril de 2001, DOG Nº 91, do 11 de maio de 2001

Ø      

A Galiña de Mos e o Can de Palleiro forman parte do patrimonio histórico-cultural de Galicia e non podemos deixar que se perda.

 

Por Roxo